Borderline - Zaburzenia Osobowości

Przejdź do treści

Menu główne:

O zaburzeniach > Przydatne terminy
Kiedy mówimy o zaburzeniach osobowości oraz ich leczeniu, można spotkać się z terminami, które warto wyjaśnić:
DiagnozaDepersonalizacjaBorderlinePrzeciwprzeniesienie
PsychozaMentalizacjaPrzeniesienie
Borderline – inaczej osobowość z pogranicza.

Stanowi złożony zespół objawów, które sprawiają, że życie osoby, u której występują jest zazwyczaj chaotyczne, nieuporządkowane, pełne ryzykownych zachowań i sytuacji, niestabilnych i przelotnych związków, burzliwych zmian nastrojów i emocji.
Osoby te prezentują wzorzec zachowania charakteryzujący się impulsywnością, niestabilnością w kontaktach międzyludzkich, zmiennością nastrojów, mają zaburzone i niestabilne poczucie własnej tożsamości. Obawiają się realnej i wyimaginowanej sytuacji porzucenia przez bliską osobę, często podejmując desperackie wysiłki by zatrzymać ją przy sobie. Towarzyszy im uczucie pustki, źle znoszą samotność. Ich skrajna niestabilność emocjonalna przejawia się drastycznymi zmianami nastroju i samodestrukcyjnymi, impulsywnymi, niekonsekwentnymi zachowaniami, takimi jak ryzykowny seks, nadużywanie alkoholu, narkotyków, napady obżarstwa, ryzykowna jazda samochodem. Częścią obrazu klinicznego zaburzeń osobowości borderline są także próby samobójcze czy samookaleczenia, często o charakterze manipulacyjnym. Samookaleczenia często przynoszą poczucie ulgi w przeżywanym lęku. Osoby z zaburzeniem osobowości borderline mają niestabilne i intensywne relacje interpersonalne, które cechuje na przemian skrajne idealizowanie i dewaluowanie innych.
Zgodnie z DSM-IV, pograniczne zaburzenie osobowości (301.83) występuje, jeżeli przez dłuższy czas utrzymuje się co najmniej pięć spośród wymienionych dziewięciu kryteriów:
gorączkowe wysiłki uniknięcia rzeczywistego lub wyimaginowanego odrzucenia;
niestabilne i intensywne związki interpersonalne, charakteryzujące się wahaniami pomiędzy ekstremami idealizacji i dewaluacji;
zaburzenia tożsamości: wyraźnie i uporczywie niestabilny obraz samego siebie lub poczucia własnego ja;
impulsywność w co najmniej dwóch sferach, które są potencjalnie autodestrukcyjne (np. wydawanie pieniędzy, seks, nadużywanie substancji, lekkomyślne prowadzenie pojazdów, kompulsywne jedzenie);
nawracające zachowania, gesty lub groźby samobójcze albo działania o charakterze samo okaleczającym;
niestabilność emocjonalna spowodowana wyraźnymi wahaniami nastroju (np. poważnym epizodycznym głębokim obniżeniem nastroju, drażliwością lub lękiem trwającymi zazwyczaj kilka godzin, rzadko dłużej niż kilka dni);
chroniczne uczucie pustki;
niestosowny, intensywny gniew lub trudności z kontrolowaniem gniewu (np. częste okazywanie humorów, stały gniew, powtarzające się bójki);
przelotne, związane ze stresem myśli paranoiczne lub poważne symptomy rozpadu osobowości.

W ICD-10 używa się pojęcia „osobowości chwiejnej emocjonalnie” (F60.3), która występuje w dwóch podtypach: impulsywnym (F60.30) i borderline (F60.31). Przy typie borderline muszą wystąpić przynajmniej trzy cechy z poniższych natomiast przy typie impulsywnym co najmniej dwa:
zaburzenia w obrębie i niepewność co do obrazu ja oraz celów i wewnętrznych preferencji (włączając seksualne),
ciążenie ku byciu uwikłanym w intensywne i niestabilne związki, prowadzące często do kryzysów emocjonalnych,
nadmierne wysiłki uniknięcia porzucenia,
powtarzające się groźby lub działania o charakterze autoagresywnym,
chroniczne uczucie pustki.

Przyczyna zaburzeń osobowości nie jest do końca znana. Szczególne znaczenie przywiązuje się do wczesnych doświadczeń społecznych. Ważnym aspektem jest brak emocjonalnej więzi z rodzicami, dzieciństwo związane z brakiem stałości i bezpieczeństwa, duża liczba doświadczeń niezgodnych z oczekiwaniami dziecka, niekorzystne czynniki środowiskowe lub przeżyte w dzieciństwie traumy.
Główną formą pomocy osobom z borderline jest psychoterapia, która powinna być intensywna i długa, z reguły wieloletnia. Farmakoterapia odgrywa mniejszą rolę, choć bywa potrzebna, a nawet niezbędna np. w okresach wystąpienia przedłużających się głębszych objawów depresyjnych, bądź jako pomoc w zmniejszeniu ogólnego napięcia psychicznego.
Wróć do spisu treści | Wróć do menu głównego